Als je goed kijkt naar een wijk, zijn er vaak meer woonmogelijkheden dan je in eerste instantie denkt. Soms ontstaat ruimte voor nieuwe woningen in bestaande gebouwen, zoals een oude school of een voormalig bedrijfspand. Tegelijk roept zo’n ontwikkeling vragen op bij bewoners in de omgeving. Wat betekent dit voor het zonlicht in woningen en tuinen? En hoeveel schaduw mag nieuwbouw eigenlijk veroorzaken bij buren?

In Varsseveld speelde precies die vraag, toen de gemeente een voormalige schoollocatie beter wilde benutten.

Van schoollocatie naar nieuwe woonplek

Aan de Roggestraat in Varsseveld ligt de voormalige schoollocatie Hummeltje Tummeltje. Het gebouw wordt momenteel bewoond met een tijdelijke vergunning van tien jaar, die dit jaar afloopt. Het gebouw is verouderd en voldoet niet meer aan de eisen van deze tijd. Daarom is het toe aan vervanging. Daarmee ontstaat ruimte voor een nieuwe invulling, zoals woningen of een klein appartementencomplex.

Tegelijkertijd speelt in de omliggende wijk een grotere ontwikkeling, waarbij de corporatie verouderde woningen vervangt door nieuwe woningen. “Het was logisch om ook deze locatie mee te nemen in deze ontwikkeling. Tegelijk wil je zorgvuldig omgaan met de bestaande wijk,” vertelt Thomas van Rijbroek, projectleider bij de gemeente Oude IJsselstreek.

De gemeente wil goed begrijpen wat zo’n ontwikkeling betekent voor de omgeving. Woningen staan hier dicht bij elkaar en nieuwe bebouwing kan daardoor invloed hebben op zonlicht en schaduw. Daarom vroeg de gemeente Kubiek om een zonnestudie uit te voeren.

“In bestaande wijken wil je goed begrijpen wat een nieuw gebouw betekent voor de omgeving,” vertelt Merel Lemmers, stedenbouwkundig adviseur bij Kubiek.
“Met een zonnestudie maken we zichtbaar waar en wanneer schaduw ontstaat.”

Wat gebeurt er met het zonlicht?

Wanneer een gebouw groter of hoger wordt, verandert ook de manier waarop zonlicht door de wijk beweegt. Dat kan gevolgen hebben voor:

• tuinen
• gevels en ramen
• zonnepanelen
• het wooncomfort van omwonenden

Om dat goed te kunnen beoordelen, onderzocht Kubiek hoe schaduwen zich gedurende de dag verplaatsen en hoe dat verandert in verschillende seizoenen. Daarbij kijken we niet naar één moment, maar naar meerdere momenten in het jaar, zoals de langste en kortste dag.

“Door verschillende momenten in het jaar te onderzoeken, krijg je een realistisch beeld van de bezonning,” legt Merel uit. “De zon staat immers op verschillende hoogtes en posities, afhankelijk van het seizoen en het tijdstip van de dag. Door meerdere momenten te nemen, kun je beter beoordelen wat de gevolgen zijn voor de omgeving en hoe schaduw en zonlicht zich ontwikkelen.”

Wat laat de studie zien?

De zonnestudie laat zien dat nieuwe bebouwing inderdaad invloed kan hebben op de bezonning van enkele gevels en tuinen. Tegelijk blijkt dat de impact in veel situaties beperkt blijft. Veel woningen behouden voldoende zonlicht en de effecten verschillen per seizoen en moment van de dag.

Dat inzicht helpt de gemeente om een zorgvuldige afweging te maken. Bovendien ontstaat zo ook een realistischer beeld om te laten zien aan de omwonenden.

“De zonnestudie gaf ons het vertrouwen dat deze ontwikkeling goed inpasbaar is in de wijk.”

Verdichten zonder woonkwaliteit te verliezen

Gemeenten staan voor een grote opgave om meer woningen te realiseren. Tegelijk willen zij de kwaliteit van bestaande wijken behouden. Leegstaande locaties, zoals voormalige scholen, bieden kansen. Tegelijk vraagt verdichten in bestaande wijken om een zorgvuldige afweging.

Onderzoeken zoals een zonnestudie maken zichtbaar wat de gevolgen zijn van nieuwe bebouwing. Daardoor kan een gemeente beter beoordelen of een ontwikkeling past bij de omgeving. En blijft het uiteindelijk prettig wonen voor iedereen in de wijk.

Samen zoeken naar een goede balans

Ruimtelijke ontwikkeling draait zelden alleen om wat er mogelijk is op papier. Het gaat juist om de balans tussen nieuwe plannen en de bestaande leefomgeving. Door effecten vooraf inzichtelijk te maken, ontstaat ruimte voor een goed gesprek en weloverwogen keuzes.

Precies daar ligt de kracht van een goede ruimtelijke onderbouwing.