Een weiland aan de rand van het dorp lijkt op het eerste gezicht een logische plek voor woningbouw. Er is vraag naar woningen, de gemeente ziet kansen en de locatie ligt dicht bij voorzieningen. Toch begint een goed woningbouwplan niet met tekenen of bouwen. Het begint met luisteren.

Want hoe zorg je ervoor dat een nieuwe woonwijk niet voelt als een los stukje uitbreiding, maar als een vanzelfsprekend onderdeel van het dorp? Hoe maak je ruimte voor nieuwe bewoners én houd je oog voor de mensen die er al wonen? En hoe creëer je draagvlak in een omgeving waar veel gaat veranderen?

Bij de ontwikkeling van De Essergaarde in Laren Noord komen al die vragen samen. Juist daarom laat dit project goed zien hoe belangrijk participatie, procesbegeleiding en zorgvuldig luisteren zijn binnen gebiedsontwikkeling.

De Essergaarde is geen standaard uitbreidingswijk. Het is een plan dat stap voor stap samen met de omgeving vorm krijgt.

Geen project van “harde ontwikkelaars”

Wat dit project bijzonder maakt, is dat de initiatiefnemers zelf uit Laren komen. Zij kijken niet alleen naar woningbouw als ontwikkeling, maar vooral naar de toekomst van hun dorp.

De wens ontstond vanuit betrokkenheid bij Laren en de behoefte om een woonomgeving te creëren waar toekomstige generaties prettig kunnen wonen. Niet alleen voor nieuwe inwoners, maar juist ook voor jongeren die in het dorp willen blijven wonen en senioren die binnen Laren een passende woning zoeken. Die betrokkenheid is niet toevallig. “We zijn allemaal opgegroeid in Laren en kennen deze plek door en door. Juist omdat deze locatie zo mooi ligt, omsloten door bomen en dicht bij het centrum, vonden we dat een eventuele ontwikkeling echt iets aan het dorp moest toevoegen,” vertellen de initiatiefnemers.

Die houding bepaalt ook de manier waarop het proces wordt aangepakt. Geen plan achter gesloten deuren, maar een traject waarin bewoners, belangenorganisaties, woningzoekenden en de gemeente al vroeg worden meegenomen. Volgens de initiatiefnemers begint een goede woonwijk namelijk niet bij stenen, maar bij de mensen die er straks wonen. “Voor ons gaat het niet alleen om woningen bouwen. We willen een wijk maken waar mensen zich echt thuis voelen en die straks voelt alsof die altijd al bij Laren heeft gehoord.”

Dat sluit goed aan bij hoe Kubiek gebiedsontwikkeling benadert. “Bij gebiedsontwikkeling kijken we niet alleen naar wat ruimtelijk mogelijk is,” vertelt Karina de Graaf, projectleider bij Kubiek. “Juist maatschappelijk draagvlak bepaalt of een plan uiteindelijk echt werkt.”

Een gevoelige locatie aan de dorpsrand

De locatie van De Essergaarde ligt aan de noordrand van Laren, tussen de Holterweg, Sportparkweg en Vonkertweg. Het gebied vormt de overgang tussen het dorp en het landschap. Juist daardoor vraagt deze plek om een zorgvuldige aanpak.

Het plangebied ligt in een omgeving met essenlandschap, houtwallen, zichtlijnen en bestaande groenstructuren. Ook de schaal van het dorp speelt een belangrijke rol. De vraag was daarom niet alleen hoeveel woningen hier kunnen komen, maar vooral hoe een nieuwe woonbuurt past binnen de identiteit van Laren.

Tijdens de analysefase is uitgebreid gekeken naar:

• bestaande bebouwing en wegenstructuren;
• cultuurhistorische lijnen;
• groenstructuren en zichtlijnen;
• verkeersveiligheid;
• water en klimaat;
• en de aansluiting op het omliggende landschap.

Op basis daarvan ontstond de ruimtelijke hoofdstructuur van De Essergaarde. Geen eindplan, maar een basis om met de omgeving verder in gesprek te gaan.

Participatie begon niet pas bij een informatieavond

Een veelgemaakte fout bij woningbouwprojecten is dat participatie pas start als er al een uitgewerkt plan ligt. In De Essergaarde begon dat proces veel eerder.

Al in een vroeg stadium zijn gesprekken gevoerd met direct omwonenden. Daarbij zijn afzonderlijke perceelbezoeken gedaan en vonden keukentafelgesprekken plaats om wensen, zorgen en aandachtspunten op te halen. Ook partijen zoals Wakker Laorne en woningcorporatie Viverion zijn vroeg betrokken bij het proces. Daarnaast vond regelmatig afstemming plaats met de gemeente Lochem.

Die aanpak vraagt tijd en aandacht, maar levert ook veel op. Niet alleen inhoudelijke input, maar ook meer begrip voor elkaars belangen.

Want bij gebiedsontwikkeling spelen altijd meerdere perspectieven tegelijk. Omwonenden kijken anders naar een locatie dan woningzoekenden. Waar de één vreest voor verlies van uitzicht of extra verkeersdrukte, ziet de ander juist kansen voor starterswoningen of levensloopbestendig wonen dichtbij voorzieningen.

Juist daarom draait participatie niet om iedereen tevreden houden, maar om het organiseren van een zorgvuldig gesprek.

Een participatieavond als onderdeel van een groter proces

Op woensdag 8 april 2026 vond een grote participatiebijeenkomst plaats in Kulturhus ’t Kruispunt. Meer dan honderd inwoners, omwonenden en woningzoekenden gingen met elkaar en met het projectteam in gesprek over de toekomst van De Essergaarde.

De avond draaide niet om een definitief ontwerp, maar om het ophalen van input. Tijdens verschillende thematafels konden bezoekers meedenken over onderwerpen zoals:

• ruimtelijke hoofdstructuur;
• groen, water en klimaat;
• verkeer en parkeren;
• wonen en nabuurschap.

Daarbij stonden niet alleen technische vragen centraal, maar juist ook vragen over leefbaarheid en identiteit:

• Hoe sluit de wijk goed aan op het dorp?
• Waar ontstaat ruimte voor ontmoeting?
• Hoe blijft het groene karakter behouden?
• Wat betekent verkeersveiligheid voor bewoners?
• En hoe zorg je ervoor dat nieuwe bewoners zich thuis voelen in Laren?

Bijzonder aan deze avond was dat direct omwonenden ook in gesprek gingen met mogelijke toekomstige bewoners. Daarmee ontstond niet alleen discussie over het plan, maar ook meer begrip voor elkaars positie.

Dat soort ontmoetingen leveren niet alleen waardevolle input op, maar laten ook zien wat er leeft in het dorp. “Wat mij vooral is bijgebleven, is dat veel inwoners zich herkenden in de richting van het plan. Daarnaast sprak ik een ouder echtpaar dat hoopte op seniorenwoningen. Sindsdien ben ik vaker aangesproken door inwoners die De Essergaarde zien als een plek waar zij later graag willen wonen,” vertelt een van de initiatiefnemers.

Verschillende vormen van participatie versterken elkaar

De participatie rond De Essergaarde bestaat niet uit één bijeenkomst, maar uit een combinatie van verschillende middelen en contactmomenten.

Binnen het traject zijn onder andere ingezet:

• stakeholder- en omgevingsanalyses;
• keukentafelgesprekken;
• perceelbezoeken;
• participatiebijeenkomsten;
• gesprekken met stakeholders;
• een online enquête;
• en een projectwebsite waarop bewoners informatie kunnen teruglezen en reageren.

Die combinatie is belangrijk. Niet iedereen voelt zich prettig tijdens een grote bijeenkomst. Anderen reageren juist liever digitaal of via een vragenlijst. Sommige mensen delen hun zorgen liever persoonlijk aan de keukentafel.

“Juist de gesprekken aan de keukentafel maakten veel duidelijk,” vertelt Fons Gerritsma, adviseur bij Kubiek. “Mensen willen serieus genomen worden in wat er verandert in hun directe leefomgeving. Door vroeg het gesprek aan te gaan, ontstaat meer begrip voor elkaars belangen.”

Voor de initiatiefnemers is juist die procesbegeleiding een belangrijke reden om met Kubiek samen te werken.

“Voor ons is het ontzettend waardevol dat Kubiek het participatieproces begeleidt.

“We wonen zelf allemaal in Laren. Dan is het prettig dat een onafhankelijke partij de gesprekken met omwonenden voert en tegelijkertijd alle procedures en het contact met de gemeente begeleidt. Die kennis en ervaring hebben wij zelf niet.”

Niet alleen woningen toevoegen, maar een buurt maken

“De uitdaging zit niet alleen in het toevoegen van woningen,” vertelt Karina de Graaf, projectleider bij Kubiek. “Het gaat er vooral om dat De Essergaarde straks voelt als een buurt die echt bij Laren hoort.” In de plannen wordt daarom nadrukkelijk gekeken naar:

• groenstructuren en wandelroutes;
• wateropvang en klimaatadaptatie;
• speel- en ontmoetingsplekken;
• verkeersveiligheid;
• en een mix van woningtypen voor verschillende doelgroepen.

Het woningprogramma bestaat uit sociale huur, betaalbare koop en duurdere woningen. Daarmee ontstaat ruimte voor starters, gezinnen én senioren.

Ook het dorpse karakter blijft een belangrijk uitgangspunt. Niet alleen in architectuur en schaal, maar juist ook in de manier waarop bewoners elkaar ontmoeten en samenleven.

Draagvlak ontstaat door serieus luisteren

Bij ieder woningbouwproject spelen belangen, emoties en zorgen mee. Zeker voor direct omwonenden kan een ontwikkeling ingrijpend voelen.

Dat besef is binnen De Essergaarde nadrukkelijk aanwezig. Tijdens de participatieavond werd daarom ook open gesproken over de impact van het plan op de omgeving. Tegelijk werd benoemd dat er óók een grote woningbehoefte is en dat nieuwe generaties eveneens een plek verdienen binnen het dorp.

Juist dat spanningsveld vraagt om een zorgvuldig proces.

Een goed participatietraject betekent niet dat iedereen het overal mee eens is. Maar het betekent wel dat mensen zich gehoord voelen, dat keuzes uitlegbaar zijn en dat plannen beter worden door input uit de omgeving.

En precies daar zit de kracht van deze aanpak.

Van gesprek naar verdere uitwerking

De komende periode worden alle opgehaalde reacties verwerkt in het stedenbouwkundig plan. Daarna volgt opnieuw een participatiemoment waarin wordt teruggekoppeld wat wel en niet is meegenomen, en waarom.

Zo groeit De Essergaarde stap voor stap van een ruimtelijke structuur naar een woonbuurt die niet alleen ruimtelijk klopt, maar ook maatschappelijk draagvlak heeft.
Dat vraagt om procesregie, communicatie, participatie en inhoudelijke expertise die continu op elkaar aansluiten. En juist daarin laat dit project zien dat gebiedsontwikkeling uiteindelijk niet alleen draait om bouwen, maar vooral om verbinden.

Uiteindelijk hopen de initiatiefnemers dat die zorgvuldige aanpak ook over jaren nog zichtbaar is. “Als inwoners over tien jaar zeggen dat De Essergaarde misschien wel het mooiste stukje van Laren is, dan weten we dat we het goed hebben gedaan.”

Bekijk de projectwebsite van De Essergaarde voor actuele informatie over het plan en het proces.