Nederland staat voor een stapeling van grote opgaven: landbouw moet verduurzamen, natuur vraagt om herstel, en er is ruimte nodig voor woningen, energie en water. De druk op het land neemt toe, zeker in gebieden waar al veel gebeurt.

In de gemeente Noardeast-Fryslân speelt dat volop. De landbouw vormt de ruggengraat van het buitengebied, maar krijgt ook te maken met veranderende eisen en verwachtingen. De gemeente wilde daarom niet nóg een plan, maar een programma dat richting geeft, samenhang brengt en toekomst biedt.

Een nieuw instrument onder de Omgevingswet

Met de komst van de Omgevingswet kregen gemeenten een nieuw instrument in handen: het omgevingsprogramma. Dit programma vormt de schakel tussen de ambities uit de omgevingsvisie en de concrete regels in het Omgevingsplan.

Noardeast-Fryslân is één van de gemeenten die dit instrument actief inzet. Samen met Kubiek werkte de gemeente aan het Omgevingsprogramma Landbouw: een vrijwillig programma waarin ruimte is voor eigen vorm en invulling. In korte tijd werd toegewerkt naar een concreet, uitvoerbaar en gedragen document dat richting geeft aan de landbouw van morgen.

“Het was interessant om samen te pionieren,” vertelt Fons, adviseur ruimtelijke ontwikkeling van Kubiek “De gemeente bracht veel kennis, ideeën en inzichten mee vanuit het veld. Aan ons de taak om daar één samenhangend verhaal van te maken.”

Van beleid naar draagvlak

Het Omgevingsprogramma Landbouw is meer dan een beleidsstuk. Het is een gezamenlijke basis voor ontwikkeling gemaakt mét en vóór de agrarische sector. De gemeente voerde de afgelopen jaren talloze gesprekken met agrariërs, dorpsbelangen, waterschappen en maatschappelijke organisaties. Hun ervaringen en wensen vormden de bouwstenen voor dit programma.

Die aanpak vraagt om korte lijnen, vertrouwen in lokale kennis en ruimte voor maatwerk. Het past bij de geest van de Omgevingswet: minder sectoraal, meer samenhang, en beleid dat echt uitvoerbaar is.

Ruimte creëren door samen te werken

De kern van het programma is toekomstbestendige landbouw. Daarvoor wordt gezocht naar slimme combinaties van functies ofwel meervoudig ruimtegebruik. Landbouwgrond kan tegelijk bijdragen aan biodiversiteit, waterberging of energieopwekking.

Zo is er aandacht voor natuurinclusieve landbouw, innovatieve teelten zoals zilte gewassen en mestverwerking, en voor nevenactiviteiten zoals de verkoop van streekproducten. De gemeente begrijpt dat agrariërs deze transitie niet alleen kunnen maken, en stimuleert daarom samenwerking en kennisdeling binnen de sector.

Op die manier ontstaat ruimte om te leren, te vernieuwen en samen te bouwen aan een leefbaar en veerkrachtig buitengebied.

De bijdrage van Kubiek

Kubiek ondersteunde de gemeente bij de vorm, structuur en inhoud van het programma. De gemeente had al veel voorwerk gedaan en een stevige basis gelegd in de omgevingsvisie en participatie. Door de flexibiliteit en brede ervaring van Kubiek kon het team snel schakelen en inhoudelijk meedenken over beleid en uitvoering.

“Als adviesbureau vinden wij de thema’s duurzaamheid, participatie en daadkracht belangrijk,” vertelt Ina, adviseur ruimtelijke ontwikkeling van Kubiek. “We zijn trots op het programma dat we samen met de gemeente hebben ontwikkeld.”

Het Omgevingsprogramma Landbouw wordt naar verwachting eind 2025 of begin 2026 vastgesteld.

Kubiek denkt graag mee over beleid, participatie en uitvoering. Samen maken we ruimte voor verandering.